جزئیات خبر

فعالیت‌های مدنی؛ مشارکت مردمی و آیندۀ فعالیت‌های اجتماعی

فعالیت‌های مدنی؛ مشارکت مردمی و آیندۀ فعالیت‌های اجتماعی

به گزارش روابط عمومی انجمن دوستداران یادمان‌ها سمیه مراقی رئیس شورای هماهنگی تشکل‌های غیردولتی میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری در نشست فعالیت‌های مدنی؛ مشارکت مردمی و آینده فعالیت‌های اجتماعی تاکید کرد؛ «فعالیت‌های مدنی، روشی برای اعتراض بدون خشونت به سیاست‌های حکومت» بوده و... 

او با تاکید بر این مطلب که نهاد مدنی به نهادهایی گفته می‌شود که در راستای توسعۀ سیاسی، فرهنگی و اجتماعی در یک کشور فعالیت می‌کنند. مشخصۀ اصلی نهادهای مدنی، غیردولتی ‌بودن آن‌ها و عدم ‌وابستگی تشکیلاتی و مالی به حاکمیت سیاسی و ارگان‌های دولتی کشور است. «روشی برای اعتراض بدون خشونت به سیاست‌های یک حکومت» را در بطن فعالیت‌های این نهادها می‌توان جستجو کرد.

شکل‌گیری نهادهای غیردولتی به معنای جدید ریشه در تاریخ تحولات مغرب زمین/ قرن 17 به بعد دارند که انقلاب کبیر فرانسه (قرن 18) و وقوع انقلاب صنعتی (اوایل قرن 19) روند آن‌را تسریع کرد.

در ایران پیش از انقلاب با وجود آشنایی روشنفکران ایرانی با غرب، تشکیل و تاثیرگذاری این نهادها تحقق چندانی نیافت. هرچند که در قوانین اساسی سال 1331 و 1337 خورشیدی به تشکیل آن‌ها اشاره شد.

پس از سال 1376 بحث شکل‌گیری نهادهای مردمی در گفتمان سیاسی مطرح شد و رویکردهای جامعۀ مدنی، توسعه سیاسی، شفاف‌سازی و پاسخگو کردن دولت و در نهایت جایگزین ساختن مشارکت سازمان یافته به‌جای مشارکت توده‌ای را در راس چشم‌اندازهای خود قرار دادند.

نمونه‌ای از آیین‌نامه‌های برنامه‌های توسعه سوم، چهارم و پنجم مربوط‌به بخش خصوصی را می‌توان در موارد زیر اشاره کرد.

  • تشکیل واحد سازمانی مناسب، برای تقویت و حمایت از بخش غیردولتی، در زمینه‌های نهادسازی، آموزش، ایجاد تسهیلات
  • شناسایی و واگـذاری وظـایف، امور و فعالیت‌هـای قابل واگذاری دستگاه‌های اجرایی به بخش غیردولتی با هدف رهاسازی دولت از تصدی‌های غیر ضروری
  • تدوین طرح جامع مشارکت و نظارت مردم، سازمان‌ها، نهادهای غیردولتی و شوراهای اسلامی، در توسعه پایدار کشور
  • تقویت و پشتیبانی از سازمان‌های غیردولتی حامی محیط‌زیسـت و منابع طبیعی از طریق تلقی کمک‌های مالی اشخاص حقیقی و حقوقی به این سازمان‌ها به عنوان هزینه‌های قابل قبول
  • حمایت‌های اجرایی از فعالیت تشکل‌های غیردولتی جوانان
  • تهیه طرح های مربوط به ایجاد و تقویت تشکل‌های مردمی، سازمان‌های غیردولتی و سازمان‌های محلی با هدف زمینه‌سازی اعمال تصدی دولت به ایشان
  • استفاده از توان و امکانات بخش غیردولتی در توسعه آموزش‌های فنی‌وحرفه ای و علمی کاربردی
  • ارتقا مشارکت نهادهای غیردولتی و موسسات خیریه در برنامه فقرزدایی
  • اصلاح قوانین برای مشارکت مردم و نهادهای غیردولتی در امور فرهنگی و هنری
  • حمایت از ایجاد و گسترش سازمان‌های غیردولتی و نهادهای مدنی مربوط به تشکل‌های زنان برای تقویت سطح مشارکت زنان درجامعه
  • استفاده از ظرفیت های سازمان‌های غیردولتی بـرای توانمندسازی و ارتقای سطح مشارکت همه جانبه جوانان
  • ارائه تسهیلات به بخش غیردولتی در ارتقای توان گردشگری
  • فراهم نمودن زمینه تشکیل نهادهای داوری غیردولتی برای توسعه امور قضایی.

در مقایسه تطبیقی سازمان‌های غیردولتی ایران و فرانسه در حوزه میراث فرهنگیمی‌توان به بیان جمع‌بندی‌های زیر پرداخت:

عدم سابقۀ طولانی شکل‌گیری/ سابقۀ طولانی قانون‌گذاری و شکل‌گیری

عدم ارتباط بین تعداد انجمن‌ها و میزان غنای میراث فرهنگی کشور ایران/ توازن ضعف ساختاری و مهارتی فعالان حوزه میراث/ کسب تجارب و بلوغ نهادهای مردمی فرانسه

قوانین و ضوابط ناهماهنگ برای تاسیس نهادهای مردمی/ شفافیت قوانین

عدم همکاری نزدیک بین انجمن‌های محلی، منطقه‌ای و ملی/ همکاری‌های نزدیک و نهاد هماهنگ کننده

اعضای نه چندان قدرتمند و تاثیرگذار/ اعضای قوی و تاثیرگذار

ارتباط ضعیف با بخش عمومی/ بیشترین ارتباط با شهرداری‌ها و مراجع تصمیم‌ساز

اطلاع‌رسانی ضعیف، ارتباطات و درگیر کردن مردم با سطح متوسط و ضعیف/ برنامه‌های منظم ارتباط با مردم

عدم تامین مالی/ حمایت‌های مالی مستقل و کافی

نهادهای مدنی شکل جدیدی از دموکراسی مشارکتی بوده و شاخصی برای ارزیابی توسعۀ جوامع به‌شمار می‌روند.همچنین در کنار بخش خصوصی، رکن توسعۀ پایدار هستند. در همین راستا به نظر می‌رسد واجب است دولت به مقتدرسازی این نهادها به‌منظور افزایش آگاهی و تقویت اعتقاد به مطالبه‌گری در سطح عمومی جامعه به بازیابی اعتماد کمرنگ شده بین جامعه و دولت پرداخته و از پتانسیل نهادهای مردمی که همان برآمده از دل مردم است، برای گفتمان بهره جسته و روابط آینده را تضمین نماید.

گزارش : محسن حنیفی ، کارشناس معماری و عضو فعال انجمن دوستداران یادمانهای ماندگار